Bir şirketin bankalarla imzaladığı Genel Kredi Sözleşmelerinin toplamı 20 MİLYAR 975 MİLYON TL'ye ulaşıyorsa, sorulması gereken ilk soru "Bankalar bu kadar yüksek kredi kapasitesini hangi finansal ölçütlere bakarak tanımladı?" olmalı.
X Koren Elektrik'in 2024 tarihli halka arz belgelerinde yer alan GKS tablosu, bankalar tarafından şirkete tanımlanan toplam kredi kapasitesinin 20 MİLYAR 975 MİLYON TL olduğunu gösteriyor.
Bu 20 MİLYAR 975 MİLYON TL'nin 10 MİLYAR TL'si Vakıf Katılım, 5 MİLYAR TL'si VakıfBank, 2 MİLYAR TL'si Ziraat Katılım, 1 MİLYAR TL'si Kuveyt Türk, 500 MİLYON TL'si Türkiye Finans, 500 MİLYON TL'si Yapı Kredi, 300 MİLYON TL'si İş Bankası, 300 MİLYON TL'si DenizBank, 300 MİLYON TL'si Emlak Katılım, 250 MİLYON TL'si Halkbank, 250 MİLYON TL'si Fiba, 200 MİLYON TL'si Akbank, 175 MİLYON TL'si Turklandbank, 100 MİLYON TL'si Ziraat Bankası ve 100 MİLYON TL'si QNB tarafından tanımlanmış görünüyor.
Kamu bankaları olan Ziraat Bankası, Halkbank ve VakıfBank'ın toplam limiti 5 MİLYAR 350 MİLYON TL'dir; Ziraat Katılım, Vakıf Katılım ve Emlak Katılım da dahil edildiğinde kamu sermayeli bankaların toplam GKS kapasitesi 17 MİLYAR 650 MİLYON TL'ye çıkmaktadır. Bu da 20 MİLYAR 975 MİLYON TL'lik toplam kapasitenin yaklaşık %84.15'ine karşılık gelmektedir.
Şirketin 30 Haziran 2024 itibarıyla finansal borcu 8 MİLYAR 161 MİLYON TL, bunun banka kredileri kısmı ise 7 MİLYAR 396 MİLYON TL olarak açıklanmıştır.
Dolayısıyla o tarihte toplam GKS kapasitesinin yaklaşık %38.91'i, banka kredisi tutarı esas alındığında ise yaklaşık %35.26'sı kullanılmış durumdadır.
Peki bir banka ticari bir şirkete 10 MİLYAR TL, 5 MİLYAR TL veya 2 MİLYAR TL gibi limitleri hangi mantıkla tanımlar?
BDDK'nın Kredi Tahsis ve İzleme Süreçlerine İlişkin Rehberi bu konuda bankaların bakması gereken temel göstergeleri açıkça sıralıyor.
Ticari kredilerde şirketin özkaynak oranı, borç/özkaynak oranı, EBITDA'sı, faiz taşıyan borçlarının EBITDA'ya oranı, toplam borçluluk seviyesi, varlık kalitesi, toplam borç servis karşılama oranı, nakit borç karşılama oranı, kısa vadeli varlıkların kısa vadeli borçlara oranı, gelecekteki nakit akışları, faiz karşılama oranı ve borç servis kapasitesi gibi göstergeler dikkate alınabiliyor.
Aynı BDDK rehberi, kredi tahsisinde sektör ve coğrafi piyasa koşullarının, müşterinin geçmiş performansının, gelirlerinin, nakit akışının ve finansal tahminlerinin, teminatların, kefaletlerin, kredi sözleşmesi şartlarının ve azami kredi tutarlarının da kredi politikalarında dikkate alınmasını öngörüyor.
Üstelik teminat gösterilmişse bankanın kredi tahsisinden önce teminatın gerçekçi şekilde değerlenmesini sağlaması gerekiyor.
BDDK rehberine göre banka, teminat değerleme yöntemlerini ve prosedürlerini önceden belirlemeli ve değerlemenin kredi riskiyle orantılı ve ihtiyatlı olmasını sağlamalıdır. Dolayısıyla X Koren konusunda cevaplanması gereken soru, "20 MİLYAR 975 MİLYON TL'lik limit belirlenirken bankalar şirketin hangi özkaynak, nakit akışı, ihracat geliri, teminat ve kefalet yapısını esas aldı?" olmalıdır.
Çünkü X Koren'in 30 Haziran 2024'teki finansal borcu 8 MİLYAR 161 MİLYON TL iken, şirketin bankalar nezdindeki toplam kredi kapasitesi bunun yaklaşık %2.57 katına ulaşıyordu.
Dahası, bazı GKS'lerde Hasan Kaytan'ın kefaletinin, bazı sözleşmelerde ise Hasan Kaytan ile Babosan Pano'nun birlikte kefaletinin bulunduğu görülüyor.
Bu nedenle yalnızca X Koren bilançosunun değil, kefalet veren kişi ve şirketlerin de bankaların risk değerlendirmesinde nasıl dikkate alındığının araştırılması gerekiyor.
Burada özellikle kamu bankaları açısından cevap bekleyen bir başka soru ortaya çıkıyor.
Vakıf Katılım'ın 10 MİLYAR TL, VakıfBank'ın 5 MİLYAR TL ve Ziraat Katılım'ın 2 milyar TL'lik limitleri aynı kredi değerlendirme mantığının sonucu mu, yoksa her banka kendi bilanço, teminat ve nakit akışı analizine göre mi bu limitleri belirledi?
İkinci önemli noktası ise 2025 ve 2026 dönemleri. X Koren'in bu yıllarda söz konusu limitleri ne kadar kullandığı, kamu bankalarındaki kredi bakiyesinin ne kadar olduğu, limitlerin artırılıp artırılmadığı veya hangi kredilerin yenilendiği konusunda aynı ayrıntı düzeyinde kamuya açık banka-bazlı veri bulunmadığı için, 2025 ve 2026 için kesin rakamları bilmiyoruz. Fakat Hasan Kaytan'ın adı fon soruşturmasında gündeme geldi.
MASAK raporuna göre Muhammed Yarız adına kayıtlı toplam piyasa değeri yaklaşık 200 MİLYON TL ile 220 MİLYON TL arasında değerlendirilen beş lüks araç 7 ve 8 Eylül 2026 tarihlerinde dört kişiye devredildi; McLaren 750S Coupe ile Rolls-Royce Cullinan Hasan Kaytan'a geçti.
Aynı incelemeye göre Hasan Kaytan tarafından Muhammed Yarız'ın hesabına "Taşıt Satış Bedeli" açıklamasıyla 6.256 TL ve 5.756 TL olmak üzere toplam 12.012 TL gönderildi.
Bütün bu veriler birlikte değerlendirildiğinde X Koren'in özellikle kamu bankalarındaki 17 MİLYAR 650 MİLYON liralık kredi kapasitesinin hangi finansal verilere ve teminatlara dayanılarak oluşturulduğu, bankaların bu limitleri hangi kriterlerle onayladığı ve kredi tahsis süreçlerinde mevzuata aykırı herhangi bir işlem bulunup bulunmadığı bütün yönleriyle ortaya çıkarılmalıdır.
Herhangi bir usulsüzlük, kamu zararı veya kanuna aykırı işlem tespit edilmesi halinde ise sorumluluğu bulunan kişi ve kurumlar hakkında yetkili merciler tarafından gerekli idari ve adli işlemler gecikmeksizin yapılmalıdır.
X Koren Elektrik'in 2024 tarihli halka arz belgelerinde yer alan GKS tablosu, bankalar tarafından şirkete tanımlanan toplam kredi kapasitesinin 20 MİLYAR 975 MİLYON TL olduğunu gösteriyor.
Bu 20 MİLYAR 975 MİLYON TL'nin 10 MİLYAR TL'si Vakıf Katılım, 5 MİLYAR TL'si VakıfBank, 2 MİLYAR TL'si Ziraat Katılım, 1 MİLYAR TL'si Kuveyt Türk, 500 MİLYON TL'si Türkiye Finans, 500 MİLYON TL'si Yapı Kredi, 300 MİLYON TL'si İş Bankası, 300 MİLYON TL'si DenizBank, 300 MİLYON TL'si Emlak Katılım, 250 MİLYON TL'si Halkbank, 250 MİLYON TL'si Fiba, 200 MİLYON TL'si Akbank, 175 MİLYON TL'si Turklandbank, 100 MİLYON TL'si Ziraat Bankası ve 100 MİLYON TL'si QNB tarafından tanımlanmış görünüyor.
Kamu bankaları olan Ziraat Bankası, Halkbank ve VakıfBank'ın toplam limiti 5 MİLYAR 350 MİLYON TL'dir; Ziraat Katılım, Vakıf Katılım ve Emlak Katılım da dahil edildiğinde kamu sermayeli bankaların toplam GKS kapasitesi 17 MİLYAR 650 MİLYON TL'ye çıkmaktadır. Bu da 20 MİLYAR 975 MİLYON TL'lik toplam kapasitenin yaklaşık %84.15'ine karşılık gelmektedir.
Şirketin 30 Haziran 2024 itibarıyla finansal borcu 8 MİLYAR 161 MİLYON TL, bunun banka kredileri kısmı ise 7 MİLYAR 396 MİLYON TL olarak açıklanmıştır.
Dolayısıyla o tarihte toplam GKS kapasitesinin yaklaşık %38.91'i, banka kredisi tutarı esas alındığında ise yaklaşık %35.26'sı kullanılmış durumdadır.
Peki bir banka ticari bir şirkete 10 MİLYAR TL, 5 MİLYAR TL veya 2 MİLYAR TL gibi limitleri hangi mantıkla tanımlar?
BDDK'nın Kredi Tahsis ve İzleme Süreçlerine İlişkin Rehberi bu konuda bankaların bakması gereken temel göstergeleri açıkça sıralıyor.
Ticari kredilerde şirketin özkaynak oranı, borç/özkaynak oranı, EBITDA'sı, faiz taşıyan borçlarının EBITDA'ya oranı, toplam borçluluk seviyesi, varlık kalitesi, toplam borç servis karşılama oranı, nakit borç karşılama oranı, kısa vadeli varlıkların kısa vadeli borçlara oranı, gelecekteki nakit akışları, faiz karşılama oranı ve borç servis kapasitesi gibi göstergeler dikkate alınabiliyor.
Aynı BDDK rehberi, kredi tahsisinde sektör ve coğrafi piyasa koşullarının, müşterinin geçmiş performansının, gelirlerinin, nakit akışının ve finansal tahminlerinin, teminatların, kefaletlerin, kredi sözleşmesi şartlarının ve azami kredi tutarlarının da kredi politikalarında dikkate alınmasını öngörüyor.
Üstelik teminat gösterilmişse bankanın kredi tahsisinden önce teminatın gerçekçi şekilde değerlenmesini sağlaması gerekiyor.
BDDK rehberine göre banka, teminat değerleme yöntemlerini ve prosedürlerini önceden belirlemeli ve değerlemenin kredi riskiyle orantılı ve ihtiyatlı olmasını sağlamalıdır. Dolayısıyla X Koren konusunda cevaplanması gereken soru, "20 MİLYAR 975 MİLYON TL'lik limit belirlenirken bankalar şirketin hangi özkaynak, nakit akışı, ihracat geliri, teminat ve kefalet yapısını esas aldı?" olmalıdır.
Çünkü X Koren'in 30 Haziran 2024'teki finansal borcu 8 MİLYAR 161 MİLYON TL iken, şirketin bankalar nezdindeki toplam kredi kapasitesi bunun yaklaşık %2.57 katına ulaşıyordu.
Dahası, bazı GKS'lerde Hasan Kaytan'ın kefaletinin, bazı sözleşmelerde ise Hasan Kaytan ile Babosan Pano'nun birlikte kefaletinin bulunduğu görülüyor.
Bu nedenle yalnızca X Koren bilançosunun değil, kefalet veren kişi ve şirketlerin de bankaların risk değerlendirmesinde nasıl dikkate alındığının araştırılması gerekiyor.
Burada özellikle kamu bankaları açısından cevap bekleyen bir başka soru ortaya çıkıyor.
Vakıf Katılım'ın 10 MİLYAR TL, VakıfBank'ın 5 MİLYAR TL ve Ziraat Katılım'ın 2 milyar TL'lik limitleri aynı kredi değerlendirme mantığının sonucu mu, yoksa her banka kendi bilanço, teminat ve nakit akışı analizine göre mi bu limitleri belirledi?
İkinci önemli noktası ise 2025 ve 2026 dönemleri. X Koren'in bu yıllarda söz konusu limitleri ne kadar kullandığı, kamu bankalarındaki kredi bakiyesinin ne kadar olduğu, limitlerin artırılıp artırılmadığı veya hangi kredilerin yenilendiği konusunda aynı ayrıntı düzeyinde kamuya açık banka-bazlı veri bulunmadığı için, 2025 ve 2026 için kesin rakamları bilmiyoruz. Fakat Hasan Kaytan'ın adı fon soruşturmasında gündeme geldi.
MASAK raporuna göre Muhammed Yarız adına kayıtlı toplam piyasa değeri yaklaşık 200 MİLYON TL ile 220 MİLYON TL arasında değerlendirilen beş lüks araç 7 ve 8 Eylül 2026 tarihlerinde dört kişiye devredildi; McLaren 750S Coupe ile Rolls-Royce Cullinan Hasan Kaytan'a geçti.
Aynı incelemeye göre Hasan Kaytan tarafından Muhammed Yarız'ın hesabına "Taşıt Satış Bedeli" açıklamasıyla 6.256 TL ve 5.756 TL olmak üzere toplam 12.012 TL gönderildi.
Bütün bu veriler birlikte değerlendirildiğinde X Koren'in özellikle kamu bankalarındaki 17 MİLYAR 650 MİLYON liralık kredi kapasitesinin hangi finansal verilere ve teminatlara dayanılarak oluşturulduğu, bankaların bu limitleri hangi kriterlerle onayladığı ve kredi tahsis süreçlerinde mevzuata aykırı herhangi bir işlem bulunup bulunmadığı bütün yönleriyle ortaya çıkarılmalıdır.
Herhangi bir usulsüzlük, kamu zararı veya kanuna aykırı işlem tespit edilmesi halinde ise sorumluluğu bulunan kişi ve kurumlar hakkında yetkili merciler tarafından gerekli idari ve adli işlemler gecikmeksizin yapılmalıdır.
